Jesteś tutaj:

Bazylia - uprawa, gatunki, rozmnażanie i zastosowanie

Jak uprawiać zioła?
Lubczyk ogrodowy - uprawa, właściwości lecznicze i przyprawa
Macierzanka tymianek (tymianek pospolity, tymianek właściwy, macierzanka zwyczajna)
Mirt - zasady uprawy i właściwości
Rozmaryn - uprawa, zastosowanie kuchenne i kosmetyczne
Szałwia lekarska
Uprawa i właściwości mięty

Bazylia - uprawa, gatunki, rozmnażanie i zastosowanie

Bazylia (Ocimum) wywodzi się z Indii, gdzie jest znana i uprawiana jako zioło już od ponad 5000 lat. Doceniano została w starożytnym Egipcie, Grecji i Rzymie. Do Europy sprowadzono ją w XVI wieku. Jej nazwa zaczerpnięta jest z greckiego – basileus (król). To aromatyczne zioło, charakteryzujące się delikatnie kwaskowatym smakiem i anyżkowym zapachem, stanowi doskonały dodatek do dań. Bazylia wykorzystywana jest również w lecznictwie jako środek o szerokim zastosowaniu, wspomagający terapię.


Gatunki


Wśród 150 gatunków bazylii najbardziej znana i uprawiana w Polsce jest bazylia pospolita (Ocimum basilicum) i drobna (Ocimum minimum).

Bazylia pospolita

Jest rośliną jednoroczną, która osiąga wysokość 45 cm i rozrasta się na szerokość do 30 cm. W porze letniej bazylia pospolita wytwarza małe, białe, o słodkim korzennym zapachu kwiaty, tworzące kwiatostany. Liście rośliny są zielone, owalne, zaostrzone, a po roztarciu wytwarzają zapach. Gatunek najczęściej sprzedawany w supermarketach i głównie używany do sosu pesto.

Bazylia pospolita w odmianie Dark Opal nie różni się rozmiarami od podstawowego przedstawiciela tego gatunku. Jednak jej kwiatostany składają się z małych różowokarmazynowych wargowych kwiatów i jasnopurpurowych łodyg, na których rosną ciemnopurpurowe, owalne i lekko zaostrzone liście. Roślina jest doskonałym dodatkiem do dań z ryżu i makaronu, stanowiąc ich kolorowy akcent.

Odmiana Cinnamon bazylii pochodzi z Meksyku. Charakteryzuje się różowokarmazynowymi kwiatami oraz ciemną, purpurowobrązową łodygą i oliwkowymi owalnymi, zaostrzonymi i lekko piłkowanymi listkami. Dodawana głównie do potraw z grilla.


Bazylia drobna

Bazylia drobna w odmianie Greek jest niewielką rośliną. Dorasta do 23 cm wysokości i rozrasta się na szerokość 15 cm. Kwitnie latem, wytwarzając białe, drobne wargowe kwiaty. Liście rośliny są małe, zielone o kształcie owalnym i delikatnie zaostrzone. Najbardziej popularna jest w Grecji, gdzie doniczki z tym gatunkiem bazylii ozdabiają bramy wejściowe do posesji i są symbolem gościnności. W czasie posiłków są stawiane na stole, aby odstraszać owady.

Bazylia w ogrodzie

Bazylia w ogrodzie

Uprawa


Bazylia najlepiej rośnie w dobrze przepuszczalnej i żyznej glebie oraz na słonecznym, a równocześnie zapewniającym lekki cień w południe, i zacisznym stanowisku. Roślina może być uprawiana zarówno na zewnątrz, wtedy bujnie się rozwija, jak również w doniczce. W domu stawiamy ją na dobrze nasłoneczniony kuchenny parapet. Chociaż rozwija się też w pomieszczeniu bez naturalnego oświetlenia, światło czerpie wtedy ze świetlówki. Bazylia sprawdza się jako roślina towarzysząca. Jej woń odstrasza z innych roślin mączlika, mszyce, muszki owocówki, a także muchy. W odmianie meksykańskiej i śródziemnomorskiej jest bardziej odporna na niskie temperatury i lepiej znosi warunki chłodnego klimatu.

Aby roślina się lepiej rozkrzewiła, należy często przycinać wierzchołki pędów. Bazylia wymaga dobrego nawodnienia, ale nie toleruje nadmiernego podlewania. Jeżeli rośnie w zasobnym podłożu, nie wymaga nawożenia. Rośliny nie przesadzamy, ponieważ jest jednoroczna.


Rozmnażanie


Bazylię rozmnażamy z nasion, które wczesną wiosną (na przełomie marca i kwietnia) wysiewa się do doniczek. Do jednego pojemnika wysiewamy około 15 nasion, które delikatnie uklepujemy i przykrywamy cienką warstwą podłoża. Tak przygotowane doniczki stawiamy w pomieszczeniu o temperaturze 20°C. Kiełkowanie nasion trwa 5−10 dni, a jego długość jest uzależniona od wilgotności podłoża – im większa tym czas kiełkowania się skraca. Po wykiełkowaniu podlewamy już rzadko, aby siewki nie zgniły. Doniczki ustawiamy w ciepłym i widnym miejscu. Bazylię wysadzamy do ogrodu po ustaniu porannych przymrozków (w rozstawie 30−45 cm) lub pozostawiamy w doniczce, ograniczając ilość roślinek do 3−4 w jednym pojemniku. W cieplejszym klimacie (temperatura nocą nie spada poniżej 13°C) istnieje możliwość wysiewania nasion bezpośrednio do gruntu.

Bazylia

Bazylia

Zbiór


Zbiór liści i kwitnących wierzchołków pędów bazylii odbywa się przez całe lato. Do ścinania używamy nożyczek lub ostrego noża, chociaż najkorzystniej jest zrywać części rośliny palcami. Drzewka nie ogałacamy w całości, należy zostawić kilka liści, ponieważ w przeciwnym wypadku może uschnąć. Aby zachować świeżość obciętych liści, przechowujemy je w słoiku z wodą, który ustawiamy w chłodnym miejscu lub zamrażamy w kostkach lodu. Liście można też ususzyć, w tym celu rozkładamy je w ciemnym i przewiewnym miejscu, a następnie przechowujemy w szczelnie zamkniętych pojemnikach. Suszone liście bazylii są również doskonałym źródłem aromatu. Największe właściwości aromatyczne wykazują młode rośliny, będące równocześnie najsmaczniejsze. Zerwane liście i pędy bazylii używamy świeże lub dodajemy do oliwy, tworząc aromatyczny olej.




Zastosowanie


Bazylia powszechnie znana jest jako przyprawa, nadająca potrawom aromatyczny zapach i poprawiająca ich smak. Jest także ziołem leczniczym, które wykazuje właściwości wzmacniające, przeciwzapalne, przeciwbólowe, antybakteryjne, pobudzające oraz relaksujące. Dawniej bazylia stosowana była głównie jako składnik aromatycznych kąpieli o działaniu odświeżającym, a także jako środek pobudzający wydzielanie soku żołądkowego i regulujący trawienie czy też wykorzystywana była do płukania jamy ustnej i gardła w stanach zapalnych. Obecnie właściwości lecznicze rośliny są nadal doceniane, dodatkowo znajdując zastosowanie w dermatologii (do usuwania zmian skórnych o charakterze zapalnym), jako środek działający na zmniejszenie poziomu cholesterolu oraz neutralizujący ukąszenia owadów, a także o działaniu przeciwdepresyjnym.

Bazylia

Bazylia

Uwaga!


Bazylia to bezpieczne, profilaktyczne zioło, jednak nie zaleca się stosowania go u kobiet w ciąży, małych dzieci i osób z chorobami wątroby.

Bazylia najlepiej pozyskiwać z własnej uprawy. Ta kupiona w supermarkecie zawiera tradycyjne właściwości, ale jest nietrwała – zazwyczaj roślina zaczyna zasychać i umierać po 3−5 dniach.
 

Edyta Fijołek


Koniecznie zobacz