Jesteś tutaj:

Powojnik (Clematis, Klematis) - uprawa i pielęgnacja

Bluszcz (Hedera) - pnącze do ogrodu i domu
Milin amerykański - pnącze o wyjątkowych kwiatach
Nasturcja większa
Orlik pospolity - ciekawy kwiat ogrodowy
Pnącza na balkon i do ogrodu
Surfinia (Petunia) - ozdobą przydomowego ogrodu i balkonu
Tunbergia - oryginalne pnącze

Powojnik (Clematis, Klematis) - uprawa i pielęgnacja

Powojnik (Clematis) to wieloletnie pnącze w formie krzewu lub półkrzewu, należące do rodziny jaskrowatych. Rośnie w umiarkowanym i ciepłym klimacie na terenie całego świata. Nazwa clematis nawiązuje do greckiego słowa klema, oznaczającego pnącze. Rodzaj obejmuje wiele gatunków częściowo zdrewniałych roślin pnących, ścielących się oraz bylin. Clematis cechuje zazwyczaj sezonowe ulistnienie, jedynie niektóre okazy są zimotrwałe. Kwiaty roślin są najczęściej pojedyncze, czasem półpełne i pełne oraz o różnorodnych kolorach. Starannie dobrane gatunki powojnika w jednym ogrodzie sprawią, że wyjątkowością swoich kwiatów będą cieszyły przez wiele miesięcy, ponieważ poszczególne rośliny rozkwitają w różnych porach roku.


Gatunki wcześnie kwitnące


Powojniki zimozielone

Clematis z tej grupy pochodzą z krajów o ciepłym klimacie i dlatego są tylko częściowo zimotrwałe (do -5°C). W Polsce uprawiane są głównie w oranżeriach lub w ogrodach zimowych. Kwitną przez całą zimę. Powojniki zimozielone to m.in. C. armandii i C. forsteri.

C. armandii – o kremowobiałych, pachnących wanilią kwiatach, które zawiązują się wczesną wiosną. Roślina ma duże, skórzaste i trójlistkowe liście o długości do 15 cm. Jest dość niewielkim powojnikiem, bo osiąga wysokość około 9 m i rozrasta się na 4,5 m. W odmianie Apple Blossom roślina ma bladoróżowe kwiaty i młode liście w kolorze brązowym, a w odmianie Snowdrift – kwiaty są czysto białe i rozkwitają zanim pojawią się liście, początkowo w miedzianym odcieniu.

C. forsteri – ta dwupienna roślina dorasta do wysokości 3,5 m oraz osiąga szerokość 2,4 m. Wczesnym latem wydaje jasnozielonkawożółte kwiaty o cytrynowym aromacie, a jej liście są jasnozielone i składają się z trzech klapowanych listków o długości do 5 cm.


Powojniki z grupy Alpina

Powojniki Alpina są niższe i mocniejsze od roślin zimozielonych. Rozkwitają w drugiej połowie wiosny, tworząc delikatne kwiaty o długości 4−5 cm, zbudowane z zaostrzonych na szczycie płatków. Wewnątrz kielicha znajdują się prątniczki, zazwyczaj w innym kolorze niż barwa całego kwiatu. Z czasem kwiaty zmieniają się w puszyste główki nasienne. Dorosły okaz powojnika osiąga wysokość w granicach 1,8−2,7 m oraz szerokość 1,5 m. Gatunkiem rodzicielskim tej grupy jest powojnik alpejski (C. alpina), którego naturalnymi warunkami są góry Europy i Azji.

Powojnik montana

Powojnik Montana

Powojniki z grupy Montana

Clematis Montana zakwita późną wiosną licznymi i olbrzymimi kwiatami. Kwitnienie trwa jedynie 3−4 tygodnie, a nagie gałązki przekwitłych roślin nie wyglądają efektownie. Gatunkiem rodzicielskim tej grupy jest powojnik górski (C. montana), który pochodzi z Himalajów. W naszym kraju uprawiany jest bardzo rzadko. Kwiaty tej rośliny są wonne i mają średnicę 5−9 cm oraz cztery działki okwiatu. Liście o długości około 25 cm są trójlistkowe. Najbujniejsze odmiany dorastają do 9 m wysokości i rozrastają się na szerokość 3 m.

Powojniki niskie

Powojniki niskie kwitną od połowy wiosny do połowy lata. Ze względu na pochodzenie dzielą się na dwie grupy: nowozelandzką (np. C. marmoraria – o liściach kształtem podobnych do natki pietruszki i kremowobiałych kwiatach w kształcie wzniesionych kubeczków) i amerykańską (np. C. addisonii – rozkwita fioletowopurpurowymi na zewnątrz i kremowymi wewnątrz dzwonkowatymi kwiatami). Są karłowatymi powojnikami, ponieważ najniższe sięgają jedynie do kostek, a najwyższe mają wysokość 60 cm. Te rośliny są wrażliwe na mróz, dlatego w okresie zimowym muszą być schowane, np. do szklarni.

Powojnik (Clematis)

Powojnik (Clematis)

Wczesne odmiany wielkokwiatowe


Powojniki wcześnie kwitnące

Odznaczają się dużymi efektownymi kwiatami w kolorze białym, czerwonym, purpurowym, fioletowym, żółtym i niebieskim, które kwitną od późnej wiosny do połowy lata, a następnie dodatkowo późnym latem lub wczesną jesienią. Liście powojników z tej grupy są trójlistkowe i zawsze umieszczone naprzeciwlegle. Ich maksymalna wysokość to 1,5 m, a szerokość waha się od 0,5 m do 1,8 m. Odmiany powojników wielkokwiatowych wcześnie kwitnących to np. Arctic Queen (kwiaty pełne i białe), Generał Sikorski (o kwiatach złożonych z niebieskich i falistych działek okwiatu oraz złocistych pylników), Niobe (sześć ciemnoczerwonych działek okwiatu wraz ze złocistymi pręcikami). Te gatunki są najbardziej narażone na uwiąd.

Powojnik (Clematis, Klematis) montana alba

Powojnik (Clematis, Klematis) montana alba

Różne odmiany wielkokwiatowe, drobnokwiatowe gatunki późno kwitnące i typy zielne


Powojniki wielkokwiatowe późno kwitnące

Te Clematis cechują się silnym wzrostem i kwitną od późnego lata do wczesnej jesieni. Posiadają płaskie lub talerzykowate kwiaty o średnicy 5−15 cm, które są bezwonne. Liście mają zazwyczaj trójlistkowe, czasem pięciolistkowe. Szerokość jaką mogą osiągnąć to 1−2,4 m i uzależniona jest od podpory oraz sposobu prowadzenia pędu. Wysokość osiągana przez dorosłe okazy to od 1,8 do 6 m. Do odmian tej grupy należą: John Paul II (duże alabastrowobiałe kwiaty z jasnoróżową pręgą i ciemnoczerwonymi pręcikami), Pink Fantasy (duże, intensywnie różowe kwiaty i purpurowe pylniki), Warszawka Nike (intensywnie purpurowofioletowe kwiaty złożone z sześciu działek okwiatu i żółtych pręcików).

Powojniki zielne

Gatunki i odmiany z tej grupy kwitną od wczesnego lata do jesieni. Rośliny nie mają narządów czepnych, dlatego ścielą się lub oplatają podporę częściowo wzniesionymi pędami. W okresie zimowym pędy zamierają na całej długości. Powojniki zielne dzielą się na dwie podgrupy odmian uprawnych: odmiany wywodzące się od C. integrifolia (powojnik całolistny) – charakteryzujące się zwisającymi dzwonkowatymi kwiatami o długości do 5 cm i lancetowatymi liśćmi o długości do 10 cm, oraz wywodzące się od C. heracleifolia – o małych pachnących kwiatach, zebranych w gęste pęczki osadzone na końcach trójlistkowych, nieco omszonych liści.



Powojniki z grupy Viticella

Mają bujne pnącza, które od połowy lata do połowy jesieni tworzą mnóstwo średniej wielkości kwiatów. Wszystkie rośliny tego gatunku są odporne na mróz i choroby oraz szkodniki. Mają kwiaty w różnych kolorach (oprócz żółtego), często talerzykowate, czasem w kształcie dzwonków. Dorosłe okazy osiągają wysokość do 6 m i szerokość 3 m. Do odmian tej grupy należy np. Blue Belle (o okwiecie w kolorze ciemnofioletowym i kremowych pylnikach), Minuet (białe kwiaty z ciemnoczerwonym unerwieniem i brzegami), Polish Spirit (liczne intensywnie purpurowofioletowe kwiaty z ciemnoczerwonym pręcikami).

Powojniki z grupy Texensis

Odmiany o różnie ubarwionych, podobnych do tulipanów kwiatach o długości do 6 cm oraz o małych, sinych liściach, które składają się z 5−9 listków. Rośliny mają słabo rozwinięte narządy czepne i z trudem pną się po drzewach i podporach. Powojniki o wysokości 3 m i szerokości 1 m.

Powojniki z grupy Orientalis

Rośliny z tej grupy kwitną późnym latem i wczesną wiosną. Dorosłe okazy dorastają do wysokości od 3 do 6 m i osiągają szerokość 1,8 m. Kwiaty mają żółte i zwisające, o dzwonkowatym kształcie i średnicy do 7 cm. Ich ulistnienie jest delikatne. Powojniki Orientalis są odporne na mróz i łatwe w uprawie.

Powojnik (Clematis)

Powojnik (Clematis)

Uprawa


Najlepszym czasem na sadzenie powojników jest wiosna, ponieważ wtedy od razu mogą zacząć intensywnie wzrastać i się rozwijać. Gleba pod rośliny powinna być żyzna, gliniasto-piaszczysta, umiarkowanie wilgotna, zasobna w próchnicę oraz o obojętnym odczynie, dlatego w miejscu ich sadzenia powinno się stosować nawożenie organiczne i wapnowanie. Stanowisko musi być słoneczne i ciepłe. Umieszczając powojnik w ziemi, należy zwrócić uwagę na to, aby miejsce szczepienia znajdowało się 10−15 cm nad powierzchnią podłoża. W pierwszym roku po posadzeniu roślinę przycina się, aby pobudzić ją do wytworzenia silnych pędów. Poszczególne odmiany powojnika muszą zostać posadzone z zachowaniem odstępu 1,5 m. Pielęgnacja tych roślin polega na ich obfitym nawadnianiu (przynajmniej 4 litry wody tygodniowo na jeden egzemplarz, w czasie upałów ilość zwiększamy o cztery razy). Aby utrzymać prawidłową wilgotność podłoża, warto wokół nasady rośliny rozłożyć ściółkę. Nawożenie mineralne zastępujemy nawożeniem organicznym.

Z powodu pnącej natury Clematis najlepiej sadzić je przy ścianach budynków (od strony zachodniej, wschodniej oraz północnej i południowej – według wymagań gatunku). Podporę może stanowić nie tylko ściana budynku, ale także ogrodzenia, słupy, altany czy łuki. Posłużyć się też można gotowymi konstrukcjami ogrodowymi, które warto wspomóc listewkami lub siatką, po których roślina będzie się swobodnie pięła. Rolę podpory dla Clematis z powodzeniem mogą spełniać również krzewy lub małe drzewa. Nasadę powojników przed nadmiernym wysuszeniem należy chronić sadzonymi obok nich roślinami, np. bukszpanem, berberysem, niskimi jałowcami czy różnymi odmianami bluszczu. Na zimę zaś okrywamy ją gałązkami świerkowymi lub sosnowymi. Jeżeli powojnik rośnie w sąsiedztwie krzewów zimozielonych zabezpieczanie korzeni Clematis przed skutkami mrozów jest zbyteczne.

Powojnik (Clematis)

Powojnik (Clematis)



Rozmnażanie


Młode okazy uzyskuje się z pomocą odkładów. Gatunki zielne wykopuje się i dzieli wczesną wiosną. W przypadku, gdy liczba nowych roślin, których potrzebujemy jest bardzo duża, rozmnażamy dorosły okaz z sadzonek pędowych. Jest to najbardziej wydajna metoda. Clematis pnące o pędach zdrewniałych i półzdrewniałych, a także gatunki zielne rozmnaża się z sadzonek w okresie letnim i zimowym. Rośliny można rozmnażać także z nasion, ale w takim przypadku tylko gatunki botaniczne i odmiany powstałe za pomocą zapylenia krzyżowego zachowują cechy gatunkowe.

Powojnik (Clematis) - kwiat

Powojnik (Clematis) - kwiat

Przycinanie


Wcześnie zakwitające odmiany nie wymagają częstego przycinania, ponieważ ich kwiaty tworzą się na ubiegłorocznych pędach, a wycinając je pozbawilibyśmy roślinę pąków kwiatowych. Niewielkie cięcia przeprowadzamy wiosną, gdy pojawią się pąki kwiatowe. Należy wtedy wyciąć stare pędy nad wysokością występowania zalążków kwiatowych. Powojniki, które rozkwitają później potrzebują silnego cięcia, gdyż ich pąki kwiatowe zawiązują się na nowych pędach. Zabieg przycinania przeprowadzony wiosną pobudza rośliny do wytwarzania nowych przyrostów, a tym samym do obfitego kwitnienia. Wstępne cięcie przeprowadza się jesienią, które porządkuje roślinę i pozbawia ją słabych i nieforemnych pędów. Pamiętajmy o pozostawieniu pędów o wysokości 1 m nad ziemią. Clematis zimozielone oraz z grupy Alpina, Macropetala, Montana i powojniki niskie nie musza być przycinane. Jedynie, w przypadku, gdy rozrosną się poza wyznaczoną dla nich przestrzeń, delikatnie je przycinamy po ustaniu kwitnienia.


Szkodniki i choroby


Wśród groźnych dla Clematis chorób znajduje się tzw. uwiąd powojnika, czyli obumieranie pędów. Atakuje ona roślinę zanim zdąży ona wykształcić grube i zdrewniałe pędy, odporne na chorobę. Najgorszym okresem dla powojnika są dwa pierwsze sezony. Dodatkowo uwiąd wzmagają wilgotne warunki przy temperaturze około 25°C, a także nawożenie nawozami mineralnymi lub opryskiwanie środkami chemicznymi, gdy pędy rośliny są uszkodzone. Najbardziej narażone są wcześnie kwitnące powojniki wielkokwiatowe. W przypadku wystąpienia choroby porażone pędy trzeba wyciąć poniżej więdnących liści i spalić. Roślinę należy obficie podlewać, aby wydała zdrowe pędy. Powojniki z grupy późno kwitnących mogą zostać zaatakowane przez mączniaka prawdziwego. Takie egzemplarze wymagają oprysku specjalnym preparatem.

Edyta Fijołek

Koniecznie zobacz