Jesteś tutaj:

Słonecznik bulwiasty, topinambur - uprawa, zbiór i zastosowanie

Cesarska korona (Szachownica cesarska) - jak uprawiać?
Miskant - niezwykle ozdobna trawa
Naparstnica - uprawa, odmiany i rozmnażanie
Niecierpek balsamina
Rododendron (azalia, różanecznik) - uprawa, odmiany i rozmnażanie
Słoneczniki ozdobne - kwiaty słońca
Szarłat - Amaranthus
Trawy ozdobne z dekoracyjnymi kwiatostanami
Uprawa i właściwości mięty
Uprawa porzeczki białej

Słonecznik bulwiasty, topinambur - uprawa, zbiór i zastosowanie

Topinambur (Helianthus tuberosus), inaczej słonecznik bulwiasty, należy do rodziny astrowatych. Rodzaj Helianthus obejmuje słoneczniki, których charakterystyczną cechą są ogromne jaskrawożółte, stokrotkowate koszyczki kwiatowe umieszczone na mocnych i ulistnionych pędach. Poszczególne odmiany różnią się pomiędzy sobą głównie wysokością jaką osiągają – niektóre określane są jako zbytnio wyrośnięte, inne zaś nadają się do posadzenia w doniczkach okiennych lub balkonowych. Większość gatunków kwitnie od późnego lata do wczesnej jesieni. Kwiaty słonecznika wabią pszczoły, a ich owoce przyciągają ptaki. Jedną z roślin rodzaju jest właśnie słonecznik bulwiasty, który jako jedyny wytwarza jadalne bulwy pędowe.


Charakterystyka


Druga nazwa słonecznika – topinambur, wywodzi się od nazwy plemienia Indian (Topinamboore), przez których był uprawiany, a którzy żyli kiedyś na terenach Ameryki Północnej. Roślina z czasem została przywieziona do Europy, a następnie trafiła w 1730 roku do Polski. Największą popularność zyskała na Śląsku. We Francji topinambur określany jest mianem ziemnej gruszki, zaś Anglicy nazywają go jerozolimskim karczochem. Słonecznik bulwiasty składa się z wzniesionej łodygi o długości 2,5−3,5 m oraz bujnych, zielonych liści. Górne liście mają podłużny, jajowaty kształt, te rosnące u dołu łodygi zaś są sercowate i zaostrzone. Kwiaty rośliny przypominają kwiaty popularnego słonecznika, ale mają o wiele mniejsze rozmiary. Koszyczki kwiatowe mają średnicę od 4 do 8 cm i okryte są listkami okrywy. Same kwiaty mają kolor żółty oraz rurkowaty kształt i są obupłciowe. Kwitnienie odbywa się od sierpnia do listopada. Rosnąca w klimacie umiarkowanym roślina wytwarza zimotrwałe i podłużne, a co najważniejsze – jadalne bulwy, które nie mają określonego kształtu. Dorosły okaz topinambura może mieć w części podziemnej od 50 do 80 bulw.


Do odmian hodowlanych tego gatunku słonecznika zalicza się m.in. odmianę Albik – charakteryzuje się białymi bulwami o kształcie maczugowatym i odmianę Rubik – o okrągłych bulwach z bladoczerwoną skórką w odcieniu fioletowym.

Słonecznik bulwiasty, topinambur

Słonecznik bulwiasty, topinambur

Uprawa


Słonecznik bulwiasty jest taką z roślin, którą łatwiej zasadzić niż się jej pozbyć. Pozostawione w ziemi nawet najmniejsze części bulw (resztki powykopkowe) w okresie wiosennym same się odradzają i są początkiem nowej plantacji. Jednorazowe posadzenie topinamburu może nawet wystarczyć na kilka lat, dzięki jego właściwościom samoodnawiania. Roślina może rosnąć nawet na nieurodzajnej, słabej jakości glebie. Najlepiej jednak rozwija się w glebie średnio zwięzłej, przewiewnej i bogatej w składniki pokarmowe. Jej duża tolerancja glebowa wynika z dobrze rozwiniętego systemu korzeniowego. Stanowisko dla topinamburu musi być słoneczne lub w półcieniu. Koszyczki kwiatowe rośliny zwracają się ku słońcu. Nawożenie rośliny polega na zasilaniu jej nawozem organicznym, czasem nawozem mineralnym, ale jedynie w niewielkich dawkach. Nawóz azotowy podczas pierwszego zasilania należy połączyć z fosforem i potasem, drugie nawożenie wykonuje się, gdy słonecznik dorośnie do około 50 cm wysokości. Roślina jest odporna na suche warunki, a także niskie temperatury. Dodatkowego podlewania wymaga jedynie w okresach długotrwałej suszy. Posadzony na wietrznym miejscu słonecznik bulwiasty, tak jak i pozostałe rośliny z tego rodzaju, trzeba podeprzeć, aby roślina nie wyginała się niekształtnie albo jej długie pędy nie złamały się.

Słonecznik bulwiasty, topinambur - bulwy

Słonecznik bulwiasty, topinambur - bulwy

Topinambur przeznaczony do większej uprawy najlepiej posadzić jest na polu, które nie było poddawane płodozmianowi. Sadzenie topinamburu, analogicznie do uprawy ziemniaków, można wykonać w dwóch terminach – wiosną (od marca do czerwca) lub jesienią (od września do listopada – ale przed zmarznięciem gleby). Sadząc roślinę wiosną, bulwy umieszcza się na głębokości 5−10 cm, w okresie jesiennym bulwy muszą być umieszczone nieco głębiej – 10−15 cm. Analogicznie do wysadzania ziemniaków, sadzenie słonecznika bulwiastego wykonujemy ręcznie lub za pomocą sadzarki do ziemniaków. Rozstaw rzędów i odległości pomiędzy poszczególnymi rzędami, a także ilość bulw w stosunku do posiadanej powierzchni ustalamy wzorując się na hodowli ziemniaka. Najkorzystniej jest zachować 50−60 cm pomiędzy poszczególnymi bulwami oraz od 70 cm do 1 m odstępu między rzędami. Sadzenie jesienne umożliwia uzyskanie dłuższego okresu wegetacji. Słonecznik bulwiasty wymaga jednorazowego obsypania. Zabieg ten przeprowadza się, gdy rośliny osiągną wysokość 20−25 cm. W późniejszej fazie wzrostu obsypnik jest zbędny, ponieważ wysoki topinambur zagłusza chwasty.

Słonecznik bulwiasty, topinambur

Słonecznik bulwiasty, topinambur

Rozmnażanie


W polskich warunkach roślinę sadzi się jedynie z bulw, nasiona w takim klimacie nie dojrzewają. Topinambur samodzielnie bardzo szybko się rozmnaża. Dodatkowo ze względu na jego preferencje zimowego przechowywania (w glebie), a także jego odporność na niskie temperatury oraz zdolność kiełkowania przy temperaturze 4°C słonecznik bulwiasty można uprawiać w jednym miejscu nawet przez 20 lat, bez dosadzania bulw. Chcąc zlikwidować uprawę rośliny, trzeba usunąć młode rośliny w czerwcu, ponieważ wtedy ich bulwy nie są w pełni ukształtowane i przerzucić się na uprawę roślin strączkowych na dotychczasowym miejscu topinamburu.

Słonecznik bulwiasty, topinambur

Słonecznik bulwiasty, topinambur

Zbiór


Technika zbioru uzależniona jest od celu w jakim uprawiamy topinambur. Jeżeli chcemy uzyskać wysoki plon bulw, to zieloną część rośliny należy ściąć (za pomocą sieczkarni samobieżnych wykorzystywanych np. do zbioru kukurydzy) w listopadzie lub grudniu, a następnie okopać bulwy. Stosując tę metodę nasze plony będą wyższe o 30%. Drugi sposób zbioru rośliny nastawiony jest na pozyskanie części zielonych rośliny. W tym celu naziemne części słonecznika bulwiastego kosimy trzy razy, np. w czerwcu, sierpniu i listopadzie. Uprawiając topinambur zarówno ze względu na jego bulwy, jak i części zielone, całościowy zbiór najlepiej przeprowadzić pod koniec października. Wykopki wykonuje się kopaczką do ziemniaków. W polskich warunkach klimatycznych, stosując się do drugiej techniki zbioru, pozyskać można maksymalnie 150 t/ha zielonki, zaś kierując swoją uprawę na zbiór jedynie bulw, otrzymamy około 50 t/ha. Bulwy słonecznika bulwiastego są odporne nawet na silne mrozy. Najlepiej zimują w gruncie, bez jakiegokolwiek zagrożenia ich ewentualnego uszkodzenia. Przechowując je w kopcach lub piwnicach, nie mamy już gwarancji co do ich jakości.

Słonecznik bulwiasty, topinambur

Słonecznik bulwiasty, topinambur

Zastosowanie


Obecnie bulwy topinamburu cieszą się ogromnym zainteresowaniem. Wprowadzone zostały do sztuki kulinarnej jako alternatywa dla ziemniaka. Spożywa się je po uprzedniej obróbce termicznej – ugotowaniu, przyrządzeniu na parze lub upieczeniu. Najwięcej składników odżywczych oraz witamin znajduje się przy skórce bulw, dlatego nie zaleca się ich obierania przed obróbką. Ze względu na swoje właściwości odżywcze spożywanie bulw tego gatunku słonecznika polecane jest głównie osobom chorym na cukrzycę. Zawierają bowiem inulinę, która przekształca się we fruktozę dobrze tolerowaną przez diabetyków. Dodatkowo substancje topinamburu wzmacniają układ odpornościowy, są źródłem potasu i żelaza. Topinambur może posłużyć jako dodatek do herbaty, dlatego bulwy nazywane są mianem cytrusów północy. Do celów kulinarnych wykorzystuje się bulwy w kolorze biało-żółtawym, zaś w odcieniach fioletu i brązu nadają się na składnik pasz dla zwierząt.
 

Edyta Fijołek


Koniecznie zobacz