Jesteś tutaj:

Ostropest plamisty - właściwości lecznicze, pielęgnacja, wysiew i zbiór

Dziurawiec zwyczajny - uprawa i zastosowanie
Krwawnik pospolity
Len - roślina o szerokim spektrum zastosowania
Lubczyk ogrodowy - uprawa, właściwości lecznicze i przyprawa
Ostropest plamisty - uprawa, działanie i zastosowanie
Wrotycz pospolity - zastosowanie, uprawa i rozmnażanie

Ostropest plamisty - właściwości lecznicze, pielęgnacja, wysiew i zbiór

Ostropest plamisty (Silabum marianum) jest rośliną jednoroczną, należącą do rodziny astrowatych (Asteraceae) do podrodziny rurkokwiatowych (Asteroidae, syn.Tubiflorae). Drugą, poprawną łacińską nazwą ostropestu, jednak bardzo rzadko stosowaną, jest Carduus marianus. Ostropest swoim wyglądem bardzo przypomina spokrewniony z nim popularny oset (Carduus).

Ostropest jest rośliną jednoroczną, tworzącą grubą i wysoką (dorastającą w sprzyjających warunkach nawet do 2 metrów wysokości), rozgałęzioną na szczycie łodygę. Wyrasta ona z rozety liści o kolczastych brzegach. Mają one charakterystyczne białe plamy na nerwach (stąd nazwa plamisty). Na szczytach pędów osadzone są fioletowe koszyczki kwiatów (do 50 sztuk) o średnicy 4-5 cm (są to tylko kwiaty rurkowate) otoczone charakterystycznymi kolczastymi okrywami. Rośliny kwitną od końca czerwca do połowy sierpnia. Koszyczki na różnych piętrach rośliny dojrzewają nierównomiernie. Owocem jest niełupka (owoc suchy, niepękający, o skórzastej owocni, z pojedynczym nasieniem) z puchem dwukrotnie dłuższym od owocu. W czasie dojrzewania niełupki zmieniają barwę z białej poprzez szarą, aż do ciemnobrunatnej.


Pochodzenie i historia


Ostropest plamisty jest rośliną leczniczą znaną od 2 tysięcy lat. Był stosowany już w czasach Cesarstwa Rzymskiego. W stanie naturalnym występuje w rejonie Morza Śródziemnego, od Półwyspu Pirenejskiego, aż po Iran, skąd stopniowo rozprzestrzenił się najpierw w Europie, później także na cały Świat. Według legendy, to Matka Boska wskazała ludziom na lecznicze właściwości ostropestu, a białe plamy na liściach rośliny symbolizują jej mleko. Grecki lekarz wojskowy Dioskurides już w I wieku n.e. twierdził, że ostropest plamisty jest lekiem na wymioty. W średniowieczu Święta Hildegarda polecała go na kłucie w boku. W XVI w Europie stosowano go na żółtaczkę, kamicę nerkową i problemy z wątrobą, a dwa wieki później leczono nim już większość chorób wątroby.


Właściwości lecznicze


Surowcem farmaceutycznym ostropestu plamistego są jego owoce (Fructus Silybi mariani). Zbiera się ręcznie całe koszyczki w miarę dojrzewania. Po ich wysuszeniu wydobywa się z nich niełupki. Zawierają one zespół flawonolignanów zwany sylimaryną - są to: sylibina, izosylibina, sylikrystyna i sylidianina. Zawartość sylimaryny w owocach wynosi od 1,0 do 3,3%.

Ponadto występuje toksyfolina, alkohol dehydrokoniferylowy, kwercetyna, tyramina, histamina, śluz, kwasy organiczne, witaminy C i K, fitosterole, garbniki, białka, cukry i tłuszcz z dużą ilością kwasu linolowego, a także miedź, selen, cynk.
Sylimaryna ma działanie zarówno profilaktyczne jak i lecznicze. Chroni wątrobę i odtruwa z różnych szkodliwych substancji (alkohol, metale ciężkie, szkodliwe składniki leków, pozostałości środków ochrony roślin, a także toksyny z trujących muchomorów - zwłaszcza falloidyna i α-amanityna). Ponadto wpływa pozytywnie na procesy regeneracji uszkodzonych komórek wątroby. Jest stosowany także profilaktycznie przed wirusowym zapaleniem wątroby, w leczeniu marskości i stłuczeniu wątroby, nieżytach dróg żółciowych, kamicy żółciowej po żółtaczce oraz w trakcie leczenia nowotworów.

Skuteczność działania preparatów na bazie ostropestu plamistego potwierdzona została przez liczne badania naukowe. Współczesne analizy wykazały iże jego owoce zawierają około 200 różnych cennych składników. Preparaty (nalewki, krople, tabletki) można kupić praktycznie w każdej aptece lub sklepie zielarskim, jednak warto spróbować samodzielnej uprawy tej rośliny, gdyż jest ona bardzo łatwa. Można samodzielnie sporządzać odwar lub nalewkę z lub spożywać zmielone owoce ostropestu. Średnia dobowa dawka to 12-15 g owoców ostropestu lub 200-400 mg sylimaryny.

Ostropest plamisty - kwiat

Wymagania, uprawa i pielęgnacja


Ostropest plamisty jest rośliną bardzo łatwą w uprawie. Najczęściej uprawiana jest odmiana Silma, wyhodowana w Instytucie Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu. Dobrze rośnie na każdej, przepuszczalnej glebie ogrodowej, o pH 5,7-7,2. Nie wymaga specjalnych zabiegów agrotechnicznych ani płodozmianu, można go uprawiać na tym samym miejscu przez wiele lat. Jest odporny na mrozy i może rosnąć na terenie całego kraju. Najlepiej rośnie na słonecznym stanowisku.


Wysiew nasion


Nasiona ostropestu plamistego wysiewa się bezpośrednio do gruntu (na głębokość 2-3 cm) wczesną wiosną (kwiecień). Rośliny osiągną duże rozmiary, dlatego też należy zachować około 50 cm odstępu. Kiełkowanie nasion zależne jest od wilgotności gleby i temperatury powietrza i trwa od 2 do 4 tygodni. Pielęgnacja ogranicza się przede wszystkim do regularnego odchwaszczania i podlewania w okresach długotrwałej suszy.


Zbiór (niełupek) ostropestu


Owoce zaczynają dojrzewać od sierpnia do września. Koszyczki dojrzewają nierównomiernie - gdy część wciąż jest jeszcze niedojrzałych, inne szeroko się otwierają, a niełupki łatwo rozsiewane są przez wiatr. Owoce zbiera się jak tylko łuski okrywy koszyczków zaczną zasychać i pojawią się pierwsze kosmyki puchu kielichowego. Owoce po zbiorze należy wysuszyć na płaskiej powierzchni. Zasuszone kwiatostany można wykorzystać do dekoracji suchych bukietów. Wysuszone owoce można stosować jako lek.


Ciekawostki


Ostropest plamisty aż do końca XIX wieku był uprawiany jako warzywo. Jego liście jedzono na surowo lub gotowano. Główki kwiatostanów po ugotowaniu były jedzone jak karczochy, a nasiona po uprażeniu były stosowane jako substytut kawy. Olej z ostropestu plamistego jest wykorzystywany do produkcji kosmetyków. Wpływa pozytywnie na procesy regeneracyjne skóry oraz jej właściwie nawilżenie.

Ostropest plamisty jest często sadzony w ogrodach przydomowych jako roślina ozdobna. Ma bardzo dekoracyjne plamiste liście i fioletowe kwiatostany, ponadto przyciąga motyle. Jest bardzo często odwiedzany przez pszczoły, w związku z tym jest sadzony przez pszczelarzy przy pasiekach.  

Paweł Romanowicz

Koniecznie zobacz