Jesteś tutaj:

Melisa lekarska - uprawa, działanie i właściwości

Babka lancetowata - roślina lecznicza
Dziurawiec zwyczajny - uprawa i zastosowanie
Krwawnik pospolity
Lubczyk ogrodowy - uprawa, właściwości lecznicze i przyprawa
Mirt - zasady uprawy i właściwości
Nagietek lekarski - roślina ozdobna i lecznicza
Szałwia lekarska

Melisa lekarska - uprawa, działanie i właściwości

Melisa lekarska (Melissa officinalis), zwana też rojownikiem lekarskim lub pszczelnikiem, pochodzi ze wschodnich rejonów Morza Śródziemnego. Melisa była już znana w starożytności jako roślina lecznicza i miododajna. Przypisywano jej też właściwości magiczne i sadzono przed drzwiami wejściowymi, aby odgonić złe moce. W średniowieczu zaś wierzono, że zapobiega łysieniu, pomaga na ból zęba i jest wyznacznikiem szczęścia w miłości. Obecnie docenia się ją za cytrynowy zapach i używa w kuchni oraz stosuje w celach leczniczych.


Charakterystyka


Melisa jest rośliną wieloletnią o jasnozielonych, sercowatych liściach oraz białych, różowych lub niebieskawych kwiatach, które rozkwitają w okresie od czerwca do września. Kwiaty zebrane są po 3−10 i osadzone w pachwinach górnych liści. Ponadto bogate są w nektar, który wabi pszczoły. Owocem melisy jest rozłupnia, która rozpada się na brązowe lub czarne rozłupki o jajowatym kształcie. Roślina ma silnie rozgałęzione kłącze oraz wzniesioną i lekko owłosioną łodygę o wysokości 45−125 cm. Liście rośliny są ogonkowate, o jajowatym kształcie i karbowanoząbkowane, z gruczołami zawierającymi olejek eteryczny. Mają cytrynowy zapach i gorzkawo-korzenny smak.

Wyróżnia się kilka odmian melisy lekarskiej, które różnią się pomiędzy sobą głównie wysokością dorosłych okazów. Odmiany rośliny to m.in.

  • All Gold – w tej odmianie roślina osiąga wysokość 75 cm i rozrasta się mniej więcej na szerokość 45 cm. Kwiatostany składają się z małych kwiatów w kolorze kremowym. Liście są złotożółte, owalne i pomarszczone. Melisa All Gold jest wrażliwa na poparzenia słoneczne.
  • Aurea – roślina o wysokości do 60 cm i szerokości co najmniej 30 cm. Jej kwiaty są jasnokremowe, a liście owalne, pomarszczone i ząbkowane. Liście cechują się złotymi plamami umieszczonymi na zielonym tle, w okresie letnim zaś są w całości zielone.

Melisa lekarska

Melisa lekarska


Uprawa


Melisę uprawia się na jednym miejscu przez 3−5 lat. Roślina może rosnąć w każdej glebie, oprócz zalewowej. W glebie żyznej bardzo intensywnie wzrasta i jest bujna. Najlepiej melisa jednak czuje się w glebie zasadowej i w pełnym słońcu. Gatunek nadaje się też do uprawy doniczkowej, nie przysparzając większych problemów. W okresie letnim roślina powinna znajdować się w miejscu ciepłym, o temperaturze w granicach 25−30°C, i słonecznym, zimą zaś woli chłodniejsze stanowisko. Pamiętać należy o zapewnieniu jej stałej wilgotności podłoża oraz o zasilaniu nawozami wieloskładnikowymi w częstotliwości raz na miesiąc. Roślinę pielęgnuje się także poprzez spulchnianie gleby w której rośnie oraz odchwaszczanie. Po przekwitnięciu melisę należy przyciąć, aby pobudzić ją do wytworzenia nowych przyrostów. Dzięki temu będziemy stale mieć świeże liście melisy, a jej pędy nie ulegną zdrewnieniu. Przycinanie zapobiega też samorozsiewaniu się rośliny. Zbyt rozrośnięty okaz przerzedzamy poprzez usunięcie części korzeni.

Melisa w doniczce

Melisa w doniczce

Rozmnażanie


Melisę lekarską rozmnażamy za pomocą wysiewu nasion. Nasiona wysiewamy na przełomie marca i kwietnia do doniczek lub pojemników na głębokość 0,5 cm. Siewki powinny przebywać w pomieszczeniu o temperaturze 20°C. Wymagają też stałej wilgotności podłoża, ale nie wolno podlewać ich zbyt intensywnie, ponieważ są podatne na chorobę grzybową, czyli zgniliznę podstawy łodyg. Dla szybkiego wzejścia potrzebne są też duże ilości światła. Kiełkowanie nasion trwa około dwóch tygodni, ale pierwsze kiełki mogą pojawić się już po upływie tygodnia. Roślinę można też rozmnażać poprzez zielne sadzonki, które wymagają ukorzenienia. Następnie umieszczamy je w doniczce bądź wysadzamy do gruntu (w rozstawie 40−60 cm), gdy gleba jest wilgotna, najlepiej po deszczu. Nowe roślinki uzyskujemy również dzieląc wczesną wiosną dorosłe, 3−5-letnie, egzemplarze na części z 3−5 pączkami każda. Wschody należy przerzedzić, pozostawiając je co 30 cm.

Uspokajająca herbatka z melisy

Uspokajająca herbatka z melisy



Zbiór


Liście melisy najlepiej zrywać świeże, ponieważ mają w tym czasie najwięcej olejku eterycznego. Wykonuje się to w fazie tworzenia się pączków kwiatowych, a następnie przed rozwinięciem się kwiatów. Warunkowo można wykonać jeszcze jeden zbiór, ale nie później niż pod koniec sierpnia, aby roślina mogła jeszcze odrosnąć przed zimą. Ziele ścinamy na 5−10 cm nad ziemią. Liści używamy zarówno świeżych, jak i suszonych. Proces suszenia najlepiej przebiega w suszarniach naturalnych lub termicznych w temperaturze 35°C.

Melisa

Melisa

Zastosowanie i działanie


Od bardzo dawna melisa znana jest jako roślina miododajna, wykazująca właściwości lecznicze. Ziele melisy zawiera: olejek eteryczny, garbniki, kwasy organiczne, substancje gorzkie, śluz, żywice i sole mineralne. Dawniej stosowana była w formie okładów na ukucia owadów lub ukąszenie psa oraz w zaburzeniach przewodu pokarmowego czy na ból głowy. Obecnie używana jest w lecznictwie ze względu na swoje właściwości uspokajające i rozluźniające oraz wspomagające trawienie.

Dobroczynne substancje melisy pomagają w bólach głowy, bólach menstruacyjnych oraz wzmacniają w okresie zmęczenia, a także obniżają ciśnienie. Zewnętrznie świeże liście stosuje się do okładów na rany i oparzenia. Herbatka z melisy lekarskiej jest nieocenionym źródłem dobroczynnego wpływu na organizm człowieka oraz działa orzeźwiająco, zaś krem z dodatkiem wyciągu z melisy skutecznie likwiduje opryszczkę i zapobiega jej powstawaniu. Melisa wykorzystywana jest też w kuchni jako składnik sałatek, zup i potraw mięsnych. Należy jednak pamiętać, że podczas obróbki termicznej liście tracą swój cytrynowy aromat, dlatego lepiej używać świeżych.

Edyta Fijołek


Koniecznie zobacz