Jesteś tutaj:

Fikusy (figowce) - odmiany, uprawa i pielęgnacja

Dracena deremeńska
Dracena wonna
Fikus - Figowiec Benjamina (Benjaminek)
Fikus (Figowiec) sprężysty
Frizea (Vriesea) - egzotyczna roślina doniczkowa
Jukka (Yucca) - pupularna roślina domowa
Kordylina (Cordyline) - chętnie uprawiana roślina doniczkowa
Maranta (Marantaa) - urokliwy kwiat doniczkowy
Sagowiec wygięty (Cykas odwinięty) - Cycas revoluta
Stefanotis bukietowy (Stephanotis floribunda)

Fikusy (figowce) - odmiany, uprawa i pielęgnacja

Wśród roślin doniczkowych, które uprawiamy w mieszkaniu, ważne miejsce zajmują także fikusy (figowce). Rodzaj obejmuje setki gatunków, lecz tylko nieliczne z nich, to podstawowe i bardzo lubiane rośliny doniczkowe. Reprezentanta tego rodzaju nie powinno zabraknąć w żadnym mieszkaniu.


Kilka uwag o rodzaju


Rodzaj Ficus obejmuje ponad tysiąc zmiennych gatunków roślin, w formie drzew, krzewów, a także pnączy. Rodzaj zaliczany jest do rodziny morwowatych - Moraceae. Naturalne siedliska tych roślin występują w Azji, Afryce, Australii. Są niezwykle zmienne, ale wszystkie wydzielają sok mleczny, który w przypadku osób wrażliwych, po zetknięciu się ze skórą, może powodować podrażnienia.

W mieszkaniach możemy uprawiać duże okazy bądź też mniejsze, każdy znajdzie coś dla siebie.

Warto podkreślić, że w cieplejszych zakątkach Europy, a więc w krajach śródziemnomorskich, w uprawie, można spotkać drzewo figowe czyli Ficus carica. Owoce tej rośliny są jadalne i mogą być spożywane na surowo oraz po przetworzeniu.
W niniejszym opracowaniu skupię się na przedstawieniu podstawowych, wybranych gatunków rodzaju oraz nakreślę ogólne zasady uprawy tych pięknych i zróżnicowanych roślin doniczkowych.


Zróżnicowanie gatunkowe


Mnogość gatunków sprawia, że wiele z nich, spotkało się z uznaniem pasjonatów roślin. Są powszechnie dostępne m.in. w kwiaciarniach, centrach ogrodniczych itp. Zróżnicowanie gatunkowe jest znaczące, a jak doliczymy do tego zmienność na płaszczyźnie odmian, wówczas zorientujemy się, że mamy spore możliwości, doboru roślin.

Fikus lirolistny

Fikus lirolistny

Wybrane gatunki rodzaju

 

Fikus benjamina - ojczyste strony figowca beniamińskiego występują m.in. w północnej Australii, Indiach, Malezji. Na naturalnych stanowiskach jest potężnym drzewem, natomiast w uprawie doniczkowej, może osiągnąć do kilku metrów wysokości. Istnieje wiele odmian tego fikusa, a wśród nich takie, które poza pięknie wybarwionymi liśćmi, charakteryzują się mniejszymi rozmiarami. Fikus benjamina, jest jednym z najpopularniejszych gatunków figowca, poza drzewkowatym pokrojem charakteryzuje się drobniejszymi, błyszczącymi, a także zaostrzonymi liśćmi. Jego zwieszające się pędy, wyglądają bardzo malowniczo.

Fikus beniamiński należy do gatunków rodzaju, które nie są zbyt wymagające, radzą sobie w pomieszczeniach, charakteryzujących się suchszym powietrzem. To zasługa skórzastych liści. Podstawą w uprawie fikusa beniamińskiego jest jasne stanowisko, ale nie wystawiamy go na bezpośrednie słońce. W zbyt zacienionych pomieszczeniach będzie gubił liście. Poza tym nie narażajmy rośliny na przeciągi.

Gatunek rośliny doniczkowej, bardzo przyjaznej uprawiającemu, gdyż pochłania ona chemiczne zanieczyszczenia, znajdujące się w pomieszczeniu.

Fikus pnący – bardzo ciekawy gatunek fikusa, będący pnączem samoczepnym. Bardzo oryginalna roślina, tolerancyjna o dekoracyjnych liściach. Szczególnie pięknie wygląda odmiana ‘White Sunny’ o liściach z białym obrzeżem. Naturalne siedliska gatunku występują m.in. w Japonii oraz w Chinach. W ojczystych stronach gatunku, pędy rośliny osiągają kilka metrów długości, natomiast w uprawie doniczkowej są dużo krótsze, korygowane poprzez cięcie.

Wymaga zapewnienia stałej, wyższej wilgotności powietrza oraz nie lubi słonecznych stanowisk. Roślinie można zapewnić jasne stanowisko, ale nie narażając rośliny na bezpośredni kontakt ze słońcem. Fikus pnący nie jest wymagający jeżeli weźmiemy pod uwagę temperaturę. Świetnie sobie radzi w temperaturze pokojowej i znosi temperatury nawet poniżej 10°C.

Fikus wąskolistny – gatunek może osiągać spore rozmiary, a charakteryzuje się, jak sama nazwa wskazuje wąskimi, a przy tym długimi liśćmi. Jest bardzo ciekawym akcentem w mieszkaniu. Roślinie należy zapewnić jasne stanowisko, ale unikamy bezpośredniego nasłonecznienia. Temperatura w okresie letnim około 20°C, a zimą niższa około 15°C.

Fikus lirolistny – niezwykle dekoracyjny gatunek fikusa o bardzo oryginalnych i dużych liściach, których długość sięga 40 - 50 cm. Liście zielone, błyszczące, skórzaste, lirokształtne, pofalowane na brzegach. Osiąga spore rozmiary, a w swoich ojczystych stronach (Afryka Zachodnia) jest dużym drzewem. Uprawiany w mieszkaniu wymaga dużo przestrzeni. Jest gatunkiem wymagającym jasnego stanowiska, ale nie słonecznego. Zbyt niska wilgotność powietrza, objawi się zasychaniem liści. Roślinie w okresie wegetacji sprzyja temperatura pokojowa.

Fikus sprężysty – należy do najpopularniejszych gatunków rodzaju, rozpowszechnionych w uprawie doniczkowej. Charakteryzuje się dużymi, błyszczącymi liśćmi, w odmianie także w ładnych przebarwieniach. Liście mogą osiągać do około 20 cm długości. W uprawie spotykamy przede wszystkim odmiany gatunku. W swoich ojczystych stronach to duże drzewo. W mieszkaniu, zazwyczaj rośnie jednopędowo, charakteryzując się dużym przyrostem rocznym. Z czasem będzie wymagał przycięcia, które może pobudzić roślinę do rozgałęzienia się.

Nie należy do wymagających, ale aby cieszyć się bezproblemową uprawą, należy postarać się o jak najbliższe optymalnym, warunki uprawy, dzięki którym roślina będzie okazem zdrowia. Wymaga jasnych stanowisk, zwłaszcza barwne odmiany, ale nie w pełni nasłonecznionych. Odmiany o zielonych liściach, znoszą także stanowiska półcieniste.

Fikus czepny – oryginalny gatunek fikusa, płożący, charakteryzujący się lancetowatymi liści oraz wytwarzaniem korzeni czepnych. Uprawiane w mieszkaniu okazy nie osiągają dużych rozmiarów, a odmianą, którą warto polecić jest ‘Variegata’ o dekoracyjnych, pstrych liściach.

Nie należy do gatunków absorbujących w uprawie, niewiele wymaga, doskonale radzi sobie w temperaturze pokojowej.

Fikus deltolistny - kolejny przykład fikusa, który nie wymaga za wiele uwagi. Charakteryzuje się pokrojem bardziej luźnym, jego liście nie są duże, odwrotnie jajowate. W uprawie domowej, jego wysokość może sięgać do około 1- 1,5 m. Dekoracyjność rośliny wynika nie tylko z liści, ale także z obecności zielonkawych owoców, wielkości ziarnka grochu.

Ficus microcarpa (Ficus retusa) - ciekawy gatunek o drzewkowatym pokroju, bardziej zwarty od Ficus benjamina. Często uprawiany jest jako drzewko bonsai. Wymaga zapewnienia stałej wilgotności powietrza, poza tym bardzo dobrze sobie radzi uprawiany w mieszkaniu.

Fikus bengalski- kolejny bardzo dekoracyjny gatunek fikusa, który w ojczystych stronach jest potężnym drzewem. Posiada bardzo dekoracyjne, duże liście, owalne, wydłużone z widocznym unerwieniem. Nie jest kłopotliwy, a stanowi bardzo ciekawy, roślinny akcent w mieszkaniu.

Ficus microcarpa (Ficus retusa)

Ficus microcarpa (Ficus retusa)

Zróżnicowanie odmianowe

 

Barok’- odmiana figowca beniamińskiego z charakterystycznymi liśćmi, które są lekko skręcone. Odmiana osiąga niewielkie rozmiary.

‘Starlight’- odmiana figowca beniamińskiego bardzo dekoracyjna ze względu na ładne, białe przebarwienie liści. Im jaśniejsze stanowisko, tym roślina intensywniej się wybarwia.

Variegata’- odmiana figowca czepnego o jasno obrzeżonych liściach.

‘Golden King’- odmiana fikusa beniamińskiego o liściach z białymi przebarwieniami.

‘Reginald’– odmiana Ficus benjamina, osiągająca spore rozmiary. Liście po rozwinięciu złocistożółte, później zielonkawe.

‘Monique’- odmiana o zielonych, lekko pofalowanych liściach.

‘Variegata’- odmiana Ficusa benjamina o dwubarwnych liściach.

‘Tineke’- odmiana figowca sprężystego, charakteryzująca się przebarwionymi na kremowo liśćmi.

‘Judi’- bardzo dekoracyjna odmiana fikusa beniamińskiego o liściach z żółtawymi przebarwieniami.

‘Sunny’- popularna odmiana fikusa pnącego o obrzeżonych na biało liściach.

‘Dekora’- bardzo popularna odmiana fikusa sprężystego, jedna z najczęściej spotykanych w uprawie. Charakteryzuje się błyszczącymi, zielonymi liśćmi.

‘Esther’– odmiana fikusa beniamińskiego, charakteryzująca się jasnozielonymi liśćmi.

Tricolor’- odmiana fikusa sprężystego o bardzo dekoracyjnych liściach w odcieniach zieleni, bieli, barwy kremowej oraz lekkiego różu.

‘Variegata’- odmiana fikusa pnącego o pstrych liściach.

‘Alli’- odmiana fikusa wąskolistnego, bardzo popularna, charakteryzująca się wiotkimi pędami oraz długimi, zielonymi, lancetowatymi liśćmi.

‘Natasja’– odmiana fikusa beniamińskiego o ładnym pokroju, zielonych liściach.

 

Fikus australijski

Fikus australijski

Ogólne warunki uprawy


Stanowisko - figowce lubią stanowiska jasne, zwłaszcza fikus beniamiński oraz odmiany o liściach z jasnymi przebarwieniami. Mniej wymagający jest po tym względem fikus sprężysty o zielonych liściach, a także fikus pnący.

Stanowisko jasne, ale nie oznacza to, że słoneczne, tak więc unikamy bezpośredniego nasłonecznienia. Zbyt ciemne warunki uprawy, spowodują że rośliny będą gubić liście, a także będą miały ograniczony, a nawet zahamowany wzrost. Poza tym fikusy nie lubią pomieszczeń, w których panują przeciągi, a także częstego przestawiania w inne miejsce.

Podłoże - możemy zastosować podłoże uniwersalne, ale dodajmy np. ziemi kompostowej bogatej w próchnicę bądź innego próchniczego dodatku. Ponieważ fikusy nie znoszą zalegającej wody, musimy zapewnić im dobrze przepuszczalne podłoże. Do sporządzanej mieszanki dodajmy jeszcze wermikulitu.

Przesadzanie - młode okazy co roku, starsze co kilka lat w momencie, gdy poprzez dolne otwory zaobserwujemy wydostające się korzenie. W przypadku dużych okazów, możemy jedynie wymienić wierzchnią warstwę podłoża. Przy przesadzaniu roślin w okresie wiosennym, pamiętajmy o dobrym drenażu.


Temperatura - fikusy doskonale się czują w temperaturze pokojowej, a więc w granicach 18-24°C. W okresie zimy, temperatura w większości gatunków nie powinna spaść poniżej 15°C.

Nawożenie – umiarkowane, w okresie wzrostu, dwa razy w miesiącu, a więc co dwa tygodnie wieloskładnikowym nawozem płynnym.

Podlewanie i wilgotność powietrza – w zależności od temperatury pomieszczenia należy dostosować częstotliwość podlewania. Podlewamy wodą miękką, obficie, pamiętając aby nadmiar wody usunąć z podstawki. Zanim ponownie podlejemy roślinę, podłoże musi lekko przeschnąć, najlepiej wilgotność podłoża sprawdzić palcem, aby mieć pewność, że nie przelejemy rośliny. Fikusy lubią lekko wilgotne podłoże, ale nie mokre i szybko reagują na przelanie.

Figowce, zwłaszcza drobnolistne lubią zraszanie miękką, letnią wodą, przy okazji zraszania, oczyszczamy liście z kurzu.

Odmiany drobnolistne w okresie letnim, będą wdzięczne także za wymycie ich pod prysznicem. Tym sposobem, łatwiej będzie utrzymać rośliny w czystości.

Pozostałe zabiegi pielęgnacyjne - w razie potrzemy fikusy można przyciąć.

Fikus sprężysty

Fikus sprężysty

Rozmnażanie


Fikusy zazwyczaj rozmnażamy wegetatywnie. W przypadku fikusa sprężystego oraz pnącego, rozmnażanie nie powinno być kłopotliwe. W pozostałych przypadkach, może być problematyczne i wymagać większej uwagi i zaangażowania.

Z pewnością do metod, które warto wykorzystać przy rozmnażaniu wspomnianych roślin zaliczymy:

  • rozmnażanie poprzez sadzonki wierzchołkowe,
  • rozmnażanie poprzez sadzonki pędowe,
  • rozmnażanie poprzez sadzonki liściowe z oczkiem,
  • rozmnażanie poprzez odkłady powietrzne.

Najczęściej stosowaną metodą rozmnażania fikusów, jest metoda z wykorzystaniem sadzonek wierzchołkowych. Metodę tą można zastosować w przypadku rozmnażania takich gatunków jak m.in. fikus beniamiński, fikus lirolistny, Ficus microcarpa, fikus czepny, fikus pnący, fikus sprężysty, fikus wąskolistny, Ficus cyathistipula.

Sadzonki wierzchołkowe pozyskujemy wiosną. Każda z nich powinna charakteryzować się 2-3 węzłami. Umieszczamy je w letniej wodzie do czasu, aż z sadzonki przestanie się sączyć mleczny sok. Przez ten czas możemy przygotować podłoże, które powinno być przepuszczalne np. mieszanka torfu z piaskiem (1:1). Po wypłynięciu z sadzonki soku mlecznego, należy ją zanurzyć w ukorzeniaczu. Wcześniej należy usunąć zbędne liście, zostawiając dwa liście wraz z wierzchołkowym. W przygotowany wcześniej dołek, wkładamy sadzonkę i obsypujemy podłożem. Następnie podlewamy i nakrywamy folią. Temperatura podczas ukorzeniania powinna sięgać około 25°C.

Sadzonki pędowe ukorzeniamy podobnie, ale w tym przypadku sadzonki to fragment pędu, nie wierzchołkowy, zawierający 2- 3 węzły. Ta metoda pozwala na uzyskanie większej liczby sadzonek, ponieważ tych wierzchołkowych, na roślinie nie znajdziemy zbyt wiele.

Sadzonki liściowe z oczkiem, to sposób na rozmnożenie m.in. figowca pnącego, figowca czepnego, figowca sprężystego, figowca lirolistnego.

Poprzez odkłady powietrzne rozmnaża się najczęściej fikusa sprężystego. Jest to bardzo dobre rozwiązanie, ponieważ roślina z czasem gubi dolne liście i takim sposobem możemy uzyskać nową, rozgałęzioną roślinę, a także pobudzić fikusa to rozkrzewiania się.

W przypadku tego typu rozmnażania, pień rośliny nacinamy pod liściem bądź pod miejscem, które pozostało po opadłym liściu. Następnie miejsce cięcia okładamy wilgotnym mchem torfowcem, obwiązujemy, a następnie okrywamy folią. Po kilku tygodniach powinny ukazać się korzenie. Gdy będą już dobrze rozwinięte, wówczas odcinamy roślinę poniżej miejsca ukorzenienia i sadzimy w innym pojemniku.

W przypadku rozmnażania gatunków, charakteryzujących się dużymi liśćmi, w celu ograniczenia transpiracji wody z liści należy zwinąć liść i związać np. gumką.

Fikus wąskolistny

Fikus wąskolistny



Fikusy - problemy w uprawie


Choroby

Choroby mogą mieć różne podłoże, jednak zazwyczaj mają podłoże grzybowe. Do najczęstszych chorób fikusów zaliczymy antraknozę, objawiającą się licznymi plamami żółtymi do brunatnych, ukazującymi się od wierzchołka liścia, z czasem obejmując całą blaszkę liściową. Zwalczanie choroby polega na kilkukrotnym wykonaniu oprysku środkiem grzybobójczym, po uprzednim usunięciu porażonych liści. Ze środków grzybobójczych można zastosować Topsin M 500 SC postępując zgodnie z zaleceniami producenta.

Inną chorobą o podłożu grzybowym jest szara pleśń, którą możemy zwalczyć wykonując oprysk odpowiednim środkiem grzybobójczym (np. Teldor 500 SC)

Szkodniki

Ze szkodników najczęstszym problemem są przędziorki, tarczniki, miseczniki, a także wciornastki, wełnowce, a nawet mszyce.
W przypadku przędziorków, pojawią się żółtawe przebarwienia na blaszce liściowej, doprowadzające z czasem do zasychania i opadania liści. Przędziorki żywią się treścią komórkową, nakłuwając blaszkę liścia od spodniej strony. Są one niewielkie, ale zazwyczaj łatwo je rozpoznać, po charakterystycznej pajęczynce.

Możemy spróbować zwalczyć szkodnika domowymi sposobami, a więc np. podwyższyć wilgotność powietrza, uprzednio izolując fikusa od reszty roślin. Zraszamy roślinę, oczyszczamy liście, a w celu utrzymania stałej wilgotności powietrza można na kilka dni okryć roślinę folią.

Przędziorki to trudny przeciwnik, dlatego zazwyczaj lepiej jest go definitywnie usunąć odpowiednim środkiem np. Karate Zeon 050 CS. Pamiętajmy, że oprysk należy kilkakrotnie powtórzyć, co około 7 dni.

Tarczniki, miseczniki rozpoznamy po miseczkach- tarczkach, które pojawią się m.in. wzdłuż nerwu głównego. Szkodnik bardzo charakterystyczny, samica kryje się pod tarczką, dlatego też bardzo trudno je usunąć, tym bardziej, że są odporne na większość środków. Ich obecność doprowadza do zahamowania wzrostu rośliny, pojawiają się żółte plamy na liściach, z czasem liście zasychają.

Walka z nimi to przede wszystkim kontrola nowo zakupionych roślin, aby nie sprowadzić do domu szkodników z zewnątrz.
Przy małej populacji szkodnika możemy poradzić sobie ręcznie, a więc usuwanie pojedynczych tarczek wacikiem nasączonym denaturatem. Pamiętajmy o tym, że najpierw jednym pociągnięciem usuwamy tarczkę, a następnie nowym wacikiem także nasączonym jednym pociągnięciem przemywamy liść. Stosowanie tego sposobu ma na celu nie dopuszczenie do rozprzestrzenienia się jaj i larw szkodnika, które znajdują się pod tarczką.

Innym sposobem jest usuwanie tarczek i przemywanie liści wodną z mydłem szarym.

Przy zmasowanym ataku lepiej jest zastosować środek chemiczny np. Confidor 200 SL.

Fikus trinova

Fikus trinova

Mszyce odpowiedzialne za zniekształcenia liści, zwalczymy mieszaniną wody z szarym mydłem, którym spryskujemy liście bądź przemywamy.

Wciornastki tak jak pozostałe szkodniki lubią suche powietrze podłoże, które sprzyja pojawieniu się tego szkodnika. Ich obecność objawi się delikatnymi, żółtymi do białawych plamami na liściach, z czasem bardziej srebrzystymi, obejmującymi coraz większą część liścia. Na liściach będą widoczne przecinkowate szkodniki oraz grudkowate ciemne odchody.
Szkodnika możemy zwalczyć stosując oprysk Confidor 200 SL, uprzednio przemywając liście.

Confidor 200 SL, może posłużyć nam także do zwalczania wełnowców, które bardzo łatwo rozpoznać po wełniastych tarczkach, wyglądają jak kłaczki waty. Żerując na roślinie hamują jej wzrost, doprowadzają do uszkodzeń liści, które z czasem opadają.

To trudny przeciwnik do zwalczenia. Jeżeli nie chcemy korzystać z środków chemicznych, można spróbować usuwać je za pomocą wacika, szczoteczki, a następnie przecieranie denaturatem.


Pozostałe problemy

W uprawie fikusów problemów może być bardzo dużo, zależenie od stopnia zapewnienia im odpowiednich warunków.
Do najczęstszych problemów, z którymi spotykają się uprawiający fikusy zaliczymy m.in.

Zgnilizna korzeni, pojawiająca się w momencie ciągłego przelewania uprawianych roślin;

Opadanie liści – zmiana miejsca, zmiana temperatury, zbyt ciemne stanowisko, przeciągi, zbyt obfite podlewanie, niska temperatura,

Żółknące liście – zbyt obfite podlewanie;

Więdnące liście „bez życia”- zbyt suche podłoże;

Roślina słabo rośnie bądź zahamowany został jej wzrost, liście są blade, drobniejsze – najprawdopodobniej roślina wymaga nawożenia, a także przesadzenia;

Ciemne plamy na liściach - najprawdopodobniej nasz fikus ma za zimno.

Fikus benjamina

Fikus benjamina

Zastosowanie


Fikusy to gatunki niezwykle zróżnicowane, tak więc bez problemu dobierzemy rośliny, które sprawdzą się w salonie, gabinecie, a także w sypialni. Przy doborze roślin należy kierować się nie tylko estetyką, ale także wymaganiami roślin. Dostępne gatunki figowców pod względem wymagań są bardzo zmienne i obok gatunków łatwych w uprawie, jak np. fikus sprężysty, możemy nabyć gatunki bardziej wymagające, jak np. bardzo oryginalny fikus lirolistny.

Zmienne fikusy z pewnością wiele wniosą w wystrój wnętrz, te największe, mogą stanowić bardzo trafny akcent architektoniczny.

Zmienna faktura liści sprawia, że fikusy świetnie odnajdują się w zróżnicowanych kompozycjach. Możemy nabyć fikusy o drobnych liściach, charakterystycznych dla fikusa pnącego, a także bardzo dużych, jak w przypadku fikusa lirolistnego.

Lancetowate, podłużne liście są charakterystyczne dla fikusa wąskolistnego. Do tego dochodzą liczne odmiany o pstrych liściach. Możliwości jest naprawdę dużo, tak więc nie musimy ograniczać się do jednego fikusa.


Uwagi końcowe


Aby podkreślić piękno roślin, zwróćmy także uwagę na pojemniki, w których będziemy uprawiać rośliny. Donice o niskich walorach estetycznych, zakłócają estetykę roślin, nie pozwalają w pełni ukazać ich piękna. Doniczka razem z rośliną powinna stanowić spójny duet, harmonijnie się uzupełniający.


Grzegorz Bogucki



Koniecznie zobacz