Jesteś tutaj:

Bluszcz (Hedera) - pnącze do ogrodu i domu

Bluszcz irlandzki - szybko rosnące pnącze okrywowe
Bluszcz pospolity - uniwersalne pnącze
Koleusy - barwne pokrzywki
Mahonia - wyraziście kwitnący krzew
Milin amerykański - pnącze o wyjątkowych kwiatach
Nasturcja większa
Pnącza na balkon i do ogrodu
Tawuła - rodzaje, uprawa i pielęgnacja
Tunbergia - oryginalne pnącze
Winobluszcz - pnącze kamuflujące niedoskonałości

Bluszcz (Hedera) - pnącze do ogrodu i domu

Bluszcz to jedno z najbardziej popularnych pnączy, które wykorzystywane jest przy zagospodarowaniu ogrodu, a także przy dekoracji mieszkań. Wyróżniamy zaledwie kilka gatunków tego pnącza, a najpopularniejszym reprezentantem Hedera jest oczywiście bluszcz pospolity.

Zróżnicowanie roślin pnących jest olbrzymie. W ogrodach pięknie kwitną m.in. powojniki, glicynie, wiciokrzewy,  jesienią zachwycają płomienne winobluszcze, a całorocznym, ciekawym akcentem roślinnym jest bluszcz pospolity. Pnącze występuje w licznych, a zarazem barwnych odmianach, jednak należy zapoznać się z ich mrozoodpornością, gdyż nie wszystkie są tak odporne na niekorzystne warunki jak gatunek. Nie zapominajmy, że wiele odmian Hedera, sprawdzi się także w uprawie doniczkowej o czym w dalszej części opracowania.

Czy wiesz że …

Nazwa Hedera pochodzi od greckiego słowa hédra oznaczającego tyle co  „przyczepiać się”, „umocowanie”, a więc trudno nie zauważyć, że nazwa odnosi się do korzonków przybyszowych, dzięki którym roślina czepia się podpór.


Kilka uwag o rodzaju


Bluszcz skupia niewiele gatunków, jednak cieszy się dużą popularnością, a w naszym klimacie króluje przede wszystkim bluszcz pospolity. Rodzaj zaliczamy jest do rodziny araliowatych - Araliaceae.

Gatunki zaliczane do rodzaju, charakteryzują się dekoracyjnym, zimozielonym ulistnieniem. Liście ustawione skrętolegle, pędy wyposażone w korzenie przybyszowe, kwiaty zebrane są w baldachogrona, miododajne, po przekwitnięciu ukazują się owoce zwane pestkowcami.


Wybrane gatunki rodzaju
 

  • Hedera helix - Bluszcz pospolity
  • Hedera colchica – Bluszcz kolchidzki
  • Hedera nepalensis – Bluszcz himalajski
  • Hedera canariensis – Bluszcz kanaryjski
  • Hedera pastuchowii - Bluszcz Pastuchowa

 

Naturalne siedliska tych roślin występują na kontynencie azjatyckim, europejskim, a także afrykańskim. Na terenie Polski w stanie dzikim, spotykany jest bluszcz pospolity.

W ogrodach dominuje Hedera helix, poza nim warto wspomnieć o Hedera colchica, natomiast w mieszkaniu warto wykorzystać Hedera canariensis oraz liczne odmiany Hedera helix.

Bluszcze w ogrodzie

Bluszcze w ogrodzie

Charakterystyka wybranych gatunków Hedera uprawianych w ogrodzie


Bluszcz pospolity

Jedno z najmniej wymagających pnączy ozdobnych, uprawianych w naszych ogrodach. W stanie naturalnym występuje w Europie i Azji, a jego zaletą poza małymi wymaganiami jest także samoczepność, która w praktyce oznacza, że roślina doskonale pnie się po murach, ścianach, drzewach, siatce ogrodzeniowej itp. Bez konieczności budowy dodatkowych podpór możemy cieszyć się pięknem tej wyjątkowej rośliny.

Bluszcz pospolity może osiągnąć nawet powyżej 20 m wysokości, tak więc w przypadku miejskiego krajobrazu, przy niewielkim wykorzystaniu powierzchni, może stać się bardzo dekoracyjnym, zielonym akcentem „betonowej” rzeczywistości.
Dekoracyjność Hedera helix wynika z oryginalnego ulistnienia, którą charakteryzuje dwupostaciowość, a więc liście ukazujące się na pędach płonnych są klapowane, natomiast na pędach kwitnących całobrzegie.

Kwiaty zielonkawe o wyrazistym zapachu, ukazują się jesienią, zebrane są w bardziej kuliste baldachy. Po przekwitnięciu, zaobserwujemy kuliste owoce.


Bluszcz kolchidzki  

Dekoracyjne pnącze, charakteryzujące się mniej intensywnym wzrostem. Dorasta do około 10 m wysokości. Liście dużo większe niż w przypadku Hedera helix, bardzo dekoracyjne, choć nie w pełni zimozielone. Gatunek bardziej podatny na przemarzanie, dlatego należy go uprawiać w zacisznych, osłoniętych przed słońcem zakątkach ogrodu. Wybrane odmiany Hedera colchica uprawiane są w mieszkaniach.

Bluszcz - pnącze

Bluszcz - pnącze

Wybrane odmiany do ogrodu  
 

Nazwa odmiany

Uwagi

‘Tricolor’

Odmiana Hedera helix o pstrych liściach.

‘Goldchild’

Odmiana o żółto obrzeżonych liściach, delikatnie klapowanych.

‘Pittsburg’

Liście silnie powycinane w barwie ciemnej zieleni.

‘Adam’

Piękna odmiana z kremowym obrzeżem.

‘Goldheart’

Jedna z piękniejszych odmian Hedera helix, charakteryzująca się wyższą podatnością na przemarzanie. Blaszka liściowa w środkowej części przebarwiona na żółto. Dodatkowo młode pędy zabarwione są na czerwono. Jedna z najpiękniejszych odmian uprawianych w ogrodzie.

‘Golden Ingolt’

Odmiana o przebarwiających się liściach.

‘Green Ripple’

Niezwykła odmiana o wachlarzowatych liściach.

‘Typica’

Odmiana o zielonych, silnie powycinanych liściach.

‘Chicago’

Odmiana o zielonych, klapowanych liściach.

 

Uprawa i pielęgnacja


Stanowisko

Bluszcz preferuje stanowisko półcieniste do cienistego, na którym lepiej się aklimatyzuje  i osiąga większe przyrosty. Warto zaznaczyć, że gatunki nakrapiane, a więc z jasnymi przebarwieniami, najlepiej uprawiać na jaśniejszym stanowisku, dzięki czemu odmiana ładniej się wybarwi.

Gatunek Hedera helix posadzony na nasłonecznionym stanowisku, będzie miał mniejsze przyrosty, a w okresie zimy będzie bardziej narażony na tzw. suszę fizjologiczną.

Podłoże

Mimo że nie ma wygórowanych wymagań jeżeli chodzi o podłoże, to jednak warto zadbać o próchniczą, wzbogaconą kompostem, wilgotną glebę, na której  roślina będzie bujniej się rozwijać. Preferuje podłoże o odczynie bardziej zasadowym.

Bluszcz - pnącze

Bluszcz - pnącze

Podlewanie

Starsze okazy nie wymagają podlewania, natomiast po posadzeniu, warto uzupełniać niedobory wody, aby roślina szybciej się zaaklimatyzowała i wytworzyła rozbudowany system korzeniowy. Pamiętajmy, że młode rośliny przez około dwa lata, charakteryzują się mniejszymi przyrostami, dopiero w kolejnych latach przyśpieszają, a roczne przyrosty mogą wynieść około metra długości (Hedera helix).

Nawożenie

Podłoże można uzupełnić dobrze przerobionym kompostem, który nie tylko wzbogaci podłoże w składniki pokarmowe, ale także poprawi jego strukturę, podłoże stanie się bardziej chłonne, a więc efektywniej będzie magazynowało wodę.

Cięcie

Bluszcz w zasadzie nie wymaga cięcia, ale w razie konieczności warto odmłodzić roślinę bądź przyciąć, aby za mocno się nie rozrastała.

Mrozoodporność

Hedera helix jest gatunkiem w pełni mrozoodpornym, jednak na niekorzystnym stanowisku, końcówki pędów mogą przemarzać. Roślina szybko się regeneruje. Bluszcz pospolity w odmianie, różni się pod względem wytrzymałości na ujemne temperatury. Podatne na przemarzanie są przede wszystkim wybrane odmiany.

Bluszcz

Bluszcz

Charakterystyka wybranych gatunków Hedera, uprawianych w mieszkaniu


Bluszcz kanaryjski – naturalne siedliska rośliny wstępują m.in. na Wyspach Kanaryjskich. W naszym klimacie wykorzystywany przede wszystkim jako roślina doniczkowa. W sprzedaży można nabyć dekoracyjne odmiany tego pnącza.

Bluszcz pospolity - wybrane odmiany.

Bluszcz kolchidzki – wybrane odmiany.

 

Wybrane odmiany do uprawy w mieszkaniu
 

Nazwa odmiany

Uwagi

‘Pixe’

Odmiana Hedera helix o drobnych, silnie powycinanych liściach.

‘Eva’

Dekoracyjna odmiana Hedera helix, która sprawdzi się w uprawie doniczkowej. Liście z kremowym obrzeżem.

‘Luzii’

Odmiana Hedera helix o pstrych liściach, stanowiąca ciekawy akcent roślinny w mieszkaniu.

‘Lancet’

Odmiana o węższych, także dekoracyjnych, ciemnozielonych liściach.

‘Ovata’

Odmiana Hedera helix o trójkątnych, ciemnozielonych liściach.

‘California’

Dekoracyjna odmiana Hedera helix  o zielonych liściach.

‘Midas Touch’

Jedna z piękniejszych odmian Hedera helix, doskonale prezentująca się  w wiszących koszach. Odmiana o żółto przebarwionych liściach.

‘Sagittifolia’

Odmiana o zielonych, silnie powycinanych liściach.

‘Gloire de Marengo’

Hedera canariensis o dużych liściach z białymi przebarwieniami.

‘Light Fingers’

Odmiana o silnie powycinanych liściach w odcieniach zieleni i żółci.

‘White Wonder’

Odmiana o obrzeżonych liściach.

‘Dentata Variegata’

Odmiana Hedera colchica z kremowym przebarwieniem.

 

Uprawa i pielęgnacja


Stanowisko

Uprawiane w mieszkaniu gatunki i odmiany Hedera, wymagają stanowiska jasnego do półcienistego. Lepiej sobie radzą na stanowiskach jaśniejszych - zwłaszcza odmiany o barwnych liściach. Formy o zielonych liściach, lepiej sobie radzą na stanowisku nie narażonym na bezpośrednie nasłonecznienie.

Na stanowisku zbyt zacienionym rośliny nadmiernie wyciągają się, natomiast na zbyt słonecznym płowieją i  mogą ulec poparzeniom.

Temperatura

Bluszcz, należy do roślin preferujących chłodniejsze warunki, zwłaszcza zimą, wówczas temperatura powinna wynieść do około 15°C. Przy wyższych temperaturach należy zapewnić roślinie częste zraszanie.

Podłoże

Hedera poradzi sobie w standardowym podłożu, uzupełnionym rozluźniaczem. Może być uprawiana także metodą hydroponiczną.

Przesadzanie

Bluszcz przesadzamy w razie potrzeby, kiedy bryła korzeniowa wypełni pojemnik. Młode okazy przesadzamy często (każdej wiosny), starsze rzadziej, a te uprawiane w dużych pojemnikach będą wymagały jedynie zebrania wierzchniej warstwy podłoża i uzupełnienia pojemnika nowym podłożem.

Bluszcz w doniczce

Bluszcz w doniczce

Podlewanie i wilgotność

W okresie silnego wzrostu, a więc od wiosny do jesieni podłoże powinno być stale wilgotne, ale nie mokre. W okresie zimowym podlewanie  ograniczamy, ale nie pozwalamy podłożu całkowicie przeschnąć.

Dla poprawienia wilgotności powietrza roślinę należy zraszać letnią, a także miękką wodą.

Nawożenie

Do prawidłowego rozwoju roślina potrzebuje także systematycznego nawożenia w okresie wzrostu. Stosujemy wieloskładnikowe nawozy płynne, co około dwa tygodnie.

Cięcie

Aby roślina ładnie się rozkrzewiła, należy ją uszczykiwać. Jeżeli zdecydujemy się na silniejsze cięcie, przeprowadźmy je w okresie wiosennym.

Inne

Bluszcz wymaga także oczyszczania liści z kurzu. W tym celu najlepiej zastosować delikatną, lekko wilgotną szmatkę.

Rozmnażanie

Zależnie od gatunku, bluszcz możemy rozmnożyć generatywnie poprzez nasiona, a także wegetatywnie poprzez sadzonki zielne, a także odkłady.

Bluszcz pospolity nie zawiązuje nasion w uprawie domowej. W ogrodzie, owoce mogą pojawić się dopiero po około 8- 10 latach.

Podstawą rozmnażania odmian jest oczywiście sadzonkowanie poprzez sadzonki wierzchołkowe bądź pędowe. Sadzonki pędowe pobieramy ze zdrowego pędu, dzieląc go na kilka części, w taki sposób, aby każda sadzonka zawierała 1-2 węzły.
Sadzonki ukorzeniamy w podłożu przepuszczalnym (mieszanka piasku i torfu), w miejscu osłoniętym przed bezpośrednim działaniem słońca. Utrzymujemy stałą wilgotność – warto pojemnik nakryć przezroczystą folią. W ciągu kilku tygodni sadzonki powinny się ukorzenić.

Rozmnażanie poprzez odkłady, polega na zagłębieniu fragmentu pędu w podłożu, uprzednio go nacinając. Podłoże w miejscu ukorzeniania, winno być umiarkowanie wilgotne, nie należy tego miejsca narażać na przesuszenie. Po wytworzeniu korzeni, odcinamy ukorzenioną sadzonkę.

Bluszcz wielkolistny

Bluszcz wielkolistny

Problemy w uprawie


W ogrodzie Hedera nie należy do roślin zajmujących, podatnych na choroby i szkodniki. Z pewnością więcej problemów bluszcz sprawi nam, uprawiany w pomieszczeniu, gdzie często w wyniku błędów uprawowych, osłabiona roślina ulega patogenom.

Z chorób grzybowych może wystąpić pierścieniowa plamistość liści, choroba o podłożu grzybowym, objawiająca się strefowymi, zasychającymi plamami. Uważajmy także na fytoftorozę, jedną z najbardziej niebezpiecznych chorób roślin. W przypadku jej pojawienia się, należy usuwać porażone części roślin, a resztę kilkakrotnie opryskać, odpowiednim środkiem.
Nie zapominajmy także o bakteryjnej plamistości liści . Rozpoznamy ją po ciemnych plamach z żółtawym obrzeżem.
Ze szkodników mogą pojawić się m.in. przędziorki, mszyce, wciornastki, misecznik cytrusowiec, a także tarczniki.

Odmiany o jasnych liściach z przebarwieniami, należy uprawiać w widnym pomieszczeniu, ponieważ w zacienionym miejscu rośliny będą się wyciągać, liście nie będą ładnie przebarwione (będą bardziej zielone).

Przy zbyt małej wilgotności powietrza oraz przesuszeniu podłoża, dochodzi do zasychania liści. Zmiany na liściach pojawią się także wówczas, gdy przelejemy roślinę. Przy przelaniu Hedera, liście będą czernieć.



Uwagi końcowe

 

Bluszcz możemy wykorzystać w ogrodzie, a także przy dekoracji pomieszczeń, balkonów i tarasów. Roślina dostępna w olbrzymiej ilości odmian, nadaje się do wielu zastosowań. Z pewnością najpiękniej będzie prezentowała się w wiszącym koszu. Warto zapewnić roślinie podpory, które z czasem zostaną przez bluszcz oplecione, tworząc niezwykle ciekawe, dekoracyjne akcenty roślinne.

Czy wiesz że …

Poza walorami ozdobnymi rośliny, warto zwrócić uwagę na fakt, że uprawiana w mieszkaniu ma dobroczynny wpływ na nasze zdrowie, gdyż pochłania substancje toksyczne z powietrza i to w sporych ilościach.  

W ogrodzie, bluszcz może pełnić rolę rośliny pnącej bądź okrywowej.  W jednej i drugiej roli, wygląda niezwykle dekoracyjnie.
Szczególnie pięknie bluszcz prezentuje się,  szczelnie pokrywając ściany zewnętrzne budynków, stanowiąc swego rodzaju izolację o wielu zaletach. Jeżeli elewacja nie jest uszkodzona z powodzeniem możemy bluszcz uprawiać w takiej formie.

Pnący bluszcz ciekawie prezentuje się także na drzewach, przy czym należy ograniczać jego rozrost, aby roślina nie zawładnęła całością drzewa.

Grzegorz Bogucki

Koniecznie zobacz